De markante Wilhelminatoren stortte op 16 maart dit jaar, deze week precies twee maanden geleden, onverwachts in. Er raakte niemand gewond. "Dit had nooit mogen gebeuren", zei burgemeester Daan Prevoo. Hij beloofde onderzoek naar het gemeentelijk toezicht. In gesprekken met Heuvelland Vandaag herhaalde hij meerdere keren dat de gemeente “nul” signalen had over mogelijke gebreken. Toch waren die aanwijzingen er wel.

'Zeer slechte staat'
In de zomer van 1999 constateerde een ambtenaar van de afdeling Bouw- en woningtoezicht van de gemeente "dat de huidige staat van de dakverdieping, met name het achtzijdige betonnen tentdak van de uitkijktoren, in zeer slechte staat van onderhoud verkeert", zo blijkt uit documenten in het bezit van Heuvelland Vandaag. De bewapening van het beton was bloot komen te liggen en de gemeente "attendeerde" de toenmalige eigenaar erop om "veiligheidsmaatregelen te ondernemen, zodat er geen gevaar is voor de personen die de uitkijktoren bezoeken of gebruiken".

 

Volgens emeritus-hoogleraar Nijsse, die de omschrijving van de schade heeft ingezien, was de reactie van de gemeente onvoldoende en had ze direct actie moeten ondernemen. “De in 1999 geconstateerde schade is dermate ernstig dat een veilig functioneren als publiekstoegankelijk gebouw zeer twijfelachtig was op dat moment. Sluiten voor het publiek en ingrijpende herstel was de juiste reactie geweest”, stelt Nijsse.

Wat gebeurde er na 1999?
Heuvelland Vandaag is bij de gemeente nagegaan of er na de constatering van het achterstallig onderhoud door de gemeente alsnog actie is ondernomen en of er inderdaad een rapport door een constructeur is opgemaakt. In het archief is van zo’n follow-up niets te vinden. De gemeente Valkenburg heeft - na enige tijd zoeken - laten weten dat ze geen documenten heeft kunnen vinden waaruit blijkt dat er inderdaad gecontroleerd is of er door de eigenaar veiligheidsmaatregelen zijn genomen en of een constructeur naar eventueel gevaar heeft gekeken. "Op dit moment wordt eraan gewerkt om het volledige dossier boven tafel te krijgen", laat een woordvoerder weten.

Ook zijn er bij de gemeente en in het archief geen documenten te vinden die wijzen op een vergunning voor een eventuele reparatie van de aangetroffen schade. De huidige eigenaar, de familie Geenen, wil ondanks herhaalde verzoeken geen informatie geven over onderhoud van de schade.

Betonrot
In februari 2022 wordt er opnieuw achterstallig onderhoud vastgesteld in een rapport van Klement Rentmeesters, dat Heuvelland Vandaag heeft opgevraagd bij de gemeente door een beroep te doen op de Wet open overheid (Woo). Dit rapport is opgesteld op aanvraag van eigenaar Geenen. In het rapport wordt betonrot in de vloer van de zesde verdieping vastgesteld. Ook wordt er schade gezien aan de trap en de vierde en vijfde verdieping. Klement adviseert de eigenaar om “op zeer korte termijn” en voor het eind van 2022, de schade aan de zesde verdieping te herstellen. Twaalf andere gebreken, waaronder betonschade en roest aan andere verdiepingsvloeren, en betonschade aan de trappen en de dakbedekking van de kroon moeten volgens Klement binnen een jaar worden uitgevoerd.

 

Eigenaar Geenen wacht dan nog een jaar voordat hij ingenieursbureau Palte en betonspecialist Boosten vraagt om de zesde verdieping verder te onderzoeken. Die voeren op hun beurt pas tien maanden later, in oktober 2023, een inspectie uit. In januari 2024 laten ze de eigenaar weten dat "de veiligheid van de vloer niet gegarandeerd kan worden" en dat de betonschade gevolgen heeft voor het draagvermogen en de algemene constructieve veiligheid. Boosten stelt in hun rapportage dat er niet naar eventuele schade aan de bovenkant van de kroon is gekeken, op de plek waar in 1999 schade was vastgesteld.

Vergunning
De gemeente krijgt de rapporten pas begin 2024 onder ogen, als Geenen een vergunning aanvraagt om de zesde verdieping te vervangen. De vergunning wordt uiteindelijk maanden later afgegeven. Een week na de instorting maakte burgemeester Prevoo bekend dat het betonrot op de zesde verdieping niet de oorzaak was van die instorting. Of het betonrot aan de andere vloeren de oorzaak was van de instorting, is niet bekend.

Rob Nijsse vindt dat de schade zo ernstig is, dat het onverantwoord is dat de eigenaar drie jaar heeft gewacht met de reparatie. Ook de gemeente had volgens hem meteen moeten ingrijpen toen ze de rapporten in 2024 in handen kreeg. In het publiek belang had de gemeente volgens Nijsse de toren in 2024 moeten sluiten. De horeca in de toren bleef echter open tot het moment van instorten en tot november 2024 konden mensen van de tokkelbaan gebruikmaken die aan de bovenste verdieping van de toren was bevestigd.

Drie mensen tegelijk
Behalve deze rapporten was het in Valkenburg publiek geheim dat de toren aan onderhoud toe was. Zo had de eigenaar al stempels geplaatst onder de zesde verdieping — tijdelijke stalen ondersteuningen die worden gebruikt om een verzwakte constructie tijdelijk te verstevigen. Maar volgens Nijsse levert het plaatsen van stempels geen veilige constructie op en kon “de ernstige aantasting van zowel beton als stalen balken hier niet mee gecompenseerd worden”. Ook hing er al lange tijd een briefje dat er maar drie mensen tegelijk op de zesde verdieping mochten staan. Volgens Prevoo hebben deze signalen de gemeente niet bereikt.

Door het gebrek aan dit soort signalen was er volgens de gemeente geen aanleiding om in te grijpen. De gemeente Valkenburg heeft tussen 1999 en 2024 geen enkele controle uitgevoerd. Uit het Woo-verzoek dat Heuvelland Vandaag heeft gedaan komen geen stukken boven water, in het archief liggen geen stukken en ook de gemeente zelf kan geen duidelijk antwoord geven op de vraag of er controles zijn uitgevoerd.

 


Reacties
De gemeente Valkenburg aan de Geul is gevraagd om een reactie. Burgemeester Prevoo laat weten: "We zijn nog steeds met ons eigen onderzoek bezig. We proberen het hele dossier vanaf 1906 compleet te krijgen. Anderzijds zal ook op locatie fysiek onderzoek nog moeten starten. Zoals eerder aangegeven is het nu nog te vroeg om conclusies te trekken. Als blijkt dat de gemeente iets te verwijten valt, dan zullen we daar open en transparant in zijn om er lering uit te trekken. Want de stelling blijft: dit had niet mogen gebeuren."

Klement Rentmeesters - de opsteller van het rapport - is gevraagd om een reactie, maar onthoudt zich van commentaar aan de media. Palte, de andere opsteller van het rapport, is eveneens gevraagd om een reactie. Het bedrijf laat na overleg met de eigenaar van de Wilhelminatoren weten dat het "niet geautoriseerd" is om uitlatingen te doen over de Wilhelminatoren. 

Eigenaar Geenen is meerdere keren de mogelijkheid geboden om een reactie te geven, maar is daar niet op ingegaan. 



Meer over de Wilhelminatoren in het Heuvelland Nieuws van woensdag 14 mei vanaf 19:00 op TV en online.